چرا در سال 98 قیمت روغن موتور گران شد؟

افزایش چشمگیر قیمت روغن موتور

هر ساله در ماه‌های پایانی سال به واسطه افزایش سفرها به وسیله خودروهای شخصی میزان مراجعه به تعمیرگاه‌ها و تعویض روغنی‌ها افزایش می‌یابد و این موضوع همواره با افزایش قیمت روغن موتور همراه است.
در حالیکه هر ساله در ماه‌های پایانی سال، افزایش قیمت روغن موتور انجام می شد، به گفته رییس اتحادیه روغن و لاستیک، امسال افزایش قیمت در روزهای پایانی به ثبت نرسید و این در حالی است که در سال جاری نوسان قیمتی در اواسط سال رخ داد؛ لذا تغییر قیمت در ابتدای سال جدید به تصویب رسید.
 

 
از اواخر اردیبهشت ماه سال 98، قیمت روغن موتور دیزلی و بنزینی به ترتیب ۶۰ و ۷۰ درصد رشد داشته اند. این افزایش قیمت در حالی است که ایران یکی از اصلی‌ترین تولیدکنندگان روغن پایه در خاورمیانه و دنیا است. اینکه چرا قیمت روغن موتور رشد چشمگیری داشته است و اینکه این افزایش قیمت چه عواقبی بر حمل و نقل و اقتصاد کشور خواهد داشت دو پرسش اساسی در این رابطه است.
 
 از یک سال و نیم گذشته که آمریکا از برجام خارج و تحریم‌ها علیه ایران از مرداد ماه و سپس آبان ماه سال 97 آغاز شد، تقریباً می‌توان گفت، روزانه و هفتگی شاهد افزایش قیمت‌های چشمگیر برخی کالا‌ها بوده ایم؛ کالاهای مصرفی اعم از گوشت قرمز، رب، پوشک، شیرخشک، شکر، گوشت مرغ، پیاز، سیب زمینی، ماکارونی، کاهو، تن ماهی و … و پس از کالاهای روزانه و مصرفی اکنون نوبت به روغن موتور رسیده است.
 
در حالی که شرکت‌های تولید روانکار مدعی هستند از سال 93 تا ابتدای اردیبهشت ماه سال 98 تنها ۹ درصد افزایش قیمت داشته اند، این افزایش قیمت در  اواخر اردیبهشت بسیار چشمگیر بوده است، به طوری که داود سعادتی نژاد، رئیس اتحادیه فروشندگان لاستیک، روغن، فیلتر، پنچرگیران و فیلترسازان تهران در رابطه با میزان افزایش قیمت روغن موتور گفت: از سال ۱۳۹۳ تا اول سال ۱۳۹۸ روغن موتور‌ها افزایش ۹ درصدی داشته اند. در ابتدای سال ۱۳۹۸، فقط قیمت روغن موتور‌های دیزلی افزایش ۳۰ درصدی را تجربه کرد و از ابتدای اردیبهشت تا آخر اردیبهشت، روغن موتور‌های دیزلی و بنزینی به ترتیب افزایش ۶۰ درصدی و ۷۰ درصدی داشته اند.
افزایش قیمت روغن موتور مربوطه با مجوز سازمان حمایت از مصرف کنندگان بوده است، اما این افزایش قیمت باعث شد تا نماد چهار شرکت عمده تولید روانکار (نفت سپاهان، نفت پارس، نفت بهران و نفت ایرانول) در بورس از اوایل سال جاری متوقف شود.

در اطلاعیه شفاف سازی منتشره از سوی شرکت نفت پارس که در ۱۸ اردیبهشت 98 در سایت کدال درج شد آمده است:”نرخ خرید لوبکات در اردیبهشت سال ۱۳۹۸، حدود ۴۵۰۰۰ ریال می‌باشد که نسبت به میانگین نرخ خرید سال گذشته که حدود ۲۲۰۰۰ ریال بوده، بیش از ۱۰۰% افزایش یافته است”. همچنین در ادامه اطلاعیه شفاف سازی منتشر شده از سوی شرکت نفت پارس آمده است: “نرخ ارز مصرفی برای واردات مواد اولیه-با توجه به حذف ارز دولتی ۴۲۰۰۰ ریالی- نسبت به سال قبل بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و در نتیجه بهای تمام شده خرید این اقلام نیز دو برابر شده است”.
 

 
لوبکات جزء اصلی و ماده اولیه تولید روغن پایه است و حدود ۸۵ تا ۹۵ درصد آن را تشکیل می‌دهد. این ماده در حقیقت یکی از برش‌ها و محصولات فرآیندی پالایش نفت خام محسوب می‌شود. لوبکات، یکی از اصلی‌ترین مشتقات مرحله پالایش نفت در زیرمجموعه تولید مازوت است و تقریبا هر ۹ پالایشگاه نفت خام ایران امکان تولید لوبکات را دارند.
در این رابطه، حمیدرضا خلیلی، دبیرکل انجمن پالایشگاه‌های روغن سازی طی مصاحبه‌ای در ۹ خرداد ماه ۱۳۹۷ به خبرگزاری صدا و سیما گفت: امروز ایران یکی از اصلی‌ترین تولیدکنندگان روغن‌های صنعتی و پایه در منطقه خاورمیانه و غرب آسیاست و برخی از نام‌های تجاری ایرانی در صنعت روغن‌های پایه و روانکارها، جزء شناخته شده‌ترین برند‌های موجود در بازار منطقه محسوب می‌شوند.
با توجه به اینکه این ماده اصلی تولید روغن موتور، در داخل تولید می‌شود، باید دید که دلیل افزایش قیمت 7۰ درصدی آن در ابتدای امسال چه بوده است؟
در بهار سال گذشته که قیمت لوبکات افزایش یافت، شرکت ملی پالایش و پخش، فرمول قیمت لوبکات را منتج از قیمت جهانی نفت و نرخ تبدیل ارز اعلام کرد و گفت: با توجه به افزایش قیمت نفت خام، مشتقات آن نیز افزایش قیمت یافته و روند صعودی قیمت‌ها غیر قابل اجتناب است.
در مورد قیمت ادتیو‌ها (افزودنی های لازم جهت ساخت روغن موتور) نیز، بررسی‌ها نشان می‌دهند که قیمت این مواد اولیه افزودنی به خصوص در نوع درجه یک اروپایی آن از بشکه‌ای حدودا سه میلیون تومان به بشکه‌ای حدود ۱۷ میلیون تومان رسیده و این یعنی قیمت هر بشکه ادتیو ۴۶۶ درصد افزایش یافته است؛ بنابراین، تغییرات در قیمت لوبکات به عنوان ماده اصلی تولید روغن موتور و تغییر در نرخ ارز مصرفی برای مواد اولیه وارداتی مثل ادتیو‌ها باعث شده است تا قیمت روغن موتور افزایش یابد.

افزایش قیمت روغن موتور با مجوز بوده است. این افزایش قیمت به تأیید سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان رسیده است.
این افزایش قیمت‌ چشمگیر برای روغن موتورهای داخلی، در شرایطی بوده که قیمت روغن موتور برای 5 سال – از سال 93 تا 98 – تنها 9 درصد افزایش داشته و باثبات بوده‌است.
به گفته کارخانجات روغن سازی، از سال 93 تا کنون تنها با افزایش 9 درصدی قیمت روانکار موافقت شده بود که این موضوع مشکلات متعددی برای تولیدکنندگان به وجود آورده بود.
به هر حال بدون افزایش قیمت روغن موتور‌های ساخت داخل، پالایشگاه‌های تولیدکننده این محصول به دلیل افزایش ۱۰۰ درصدی هزینه هایشان مجبور به تعدیل نیرو خواهند شد و با افزایش قیمت‌ها، مشکلاتی برای حمل و نقل به وجود خواهد آمد. این افزایش قیمت مربوط به روغن و برندی خاص نبود بلکه تمامی روغن‌های بازار گران شدند.
 
البته باید تأکید کرد که پیش از این نیز قیمت روغن موتور در بازار افزایشی قابل توجه داشت و با مراجعه به مراکز تعویض روغن با این گفته مواجه می شدید که واسطه گری در نحوه توزیع و عرضه روغن موتور منجر به افزایش دوبرابری قیمت این ماده مصرفی در طول یکسال گذشته شده است.
نایب رئیس کمیسیون عمران مجلس معتقد است افزایش قیمت روغن موتور باید متناسب با ارزبری این محصول باشد.
در حال حاضر نوسانات قیمتی تنها در مورد کالاهایی قابل پذیرش است که وابستگی ارزی داشته باشند در واقع تغییر قیمت کالاهایی که وارداتی بوده و با ارز تامین می‌شود، قابل درک است.
افزایش قیمت مواد اولیه باعث گران شدن قیمت نهایی محصول تولیدی شود؛ به طور مثال اگرچه مواد موردنیاز برای تولید مرغ و گوشت داخلی است اما برای تامین دانه‌های روغنی مسائلی مانند افزایش هزینه حمل و نقل مطرح می‌شود که باعث گرانتر شدن قیمت  نهایی مرغ خواهد شد.
البته دلالان هم از این شرایط استفاده کرده و به روش‌های خاص روغن های تقلبی را با قیمت ارزان تر راهی بازار کرده‌اند که این موضوع خود مشکلاتی را برای مردم به وجود آورده است. روغن‌های تقلبی به حدی با کالای اصل شباهت دارند که کمتر کسی متوجه تفاوت آنها می‌شود.
 
فعالان حوزه روانکار معتقدند عدم‌افزایش قیمت روانکارها منجر به تعطیلی خیلی از شرکت‌ها می‌شود.
اگر تا سال ۹۶ هزینه تعویض روغن و فیلتر یک پژو ۲۰۶ با بهترین برند ۱۰۰ هزار تومان بود، امروز این هزینه به بیش از ۳۰۰ هزار تومان رسیده است. اخبار رسمی نیز خبر از افزایش ۷۰ درصدی قیمت روغن موتور می‌دهد. فعالان این بازار معتقد هستند که این افزایش هیچ‌گونه توجیهی ندارد و این محصول کاملا داخلی است. البته اتحادیه صنفی می‌گوید که این افزایش قیمت قانونی است و به تصویب سازمان حمایت از مصرف کنندگان رسیده است.
در دوره افزایش قیمت روغن موتور، برای مدتی روغن در بازار توزیع نمی شد. از آنجا که شرکتهای نفت سپاهان، نفت بهران، نفت ایرانول و نفت پارس از تولیدکنندگان و توزیع کننده گان اصلی این صنعت در داخل کشور هستند، بدیهی است که گمان برود که این شرکت ها در بهبوهه افزایش قیمتها، روغن موتور را در بازار و سطح اتوسرویس ها توزیع نمی کرده اند. (اگرچه این شرکت های توقف فروش 10 روزه ای تا اعلام قیمت مصوب داشتند) اما مسئله توزیع فراتر از این محدوده زمانی بود و برای مدتی روغن موتور در بازار کمیاب شده و توزیع نمی شد. واقعیت این است که شرکت های اصلی تولید کننده، توزیع خود را عمدتاً از طریق عوامل عمده فروش استانی انجام می دهند و توزیع مویرگی در مناطق بسیار محدودی توسط آنها صورت می پذیرد (شاید 2 درصد از کل بازار) که در سطح کلان قابل عرض نیست. لذا خریدهای عمده و سنگین روغن موتور پیش از گران شدن (از آن جا که پیشبینی افزایش قیمت ها در مورد اغلب کالاها و از جمله روغن موتور، در بازار وجود داشت) توسط عاملین فروش در سال 97 انجام گرفت. و سپس روغن موتورها را در انبارهای خریداران نگهداری شد. و در مدت زمان تصویب قیمت جدید در ابتدای سال 98 نیز، روغن ها را در بازار توزیع نکرده و به نوعی بازارگرمی کرده اند تا پس از افزایش قیمت، محصولات را با قیمت های جدید به فروش برسانند.
حتا در این خصوص گزارش شده است که برخی از عاملین بزرگ فروش بازار، اقدام به پاک کردن قیمت فروش جت پرینت های قدیمی از روی محصولات و درج جت پرینت با قیمتهای جدید نموده اند، تا بتوانند به راحتی محصولات قدیمی را با قیمت جدید به فروش برسانند.
داوود سعادتی نژاد، رئیس اتحادیه صنف فروشندگان لاستیک، روغن و پنچرگیران درباره فروش روغن موتورهای قدیمی با نرخ‌های جدید گفت: تعویض روغنی‌ها باید روغن موتورهای قدیمی را با همان قیمت قبل به فروش برسانند. البته نظارت بر عرضه محصول با قیمت مصوب و درج شده بر عهده اتاق اصناف، وزارت صمت و سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان است. وی در ادامه بیان داشت: در صورتی که تخلف مشاهده یا گزارش شود حتما برخورد می‌شود.
اما بر اساس گزارش‌های رسیده روغن موتورهای قدیمی همچنان با افزایش قیمت ۶۰ و ۷۰ درصدی به فروش می‌رسند. بطور مثال می توان به قیمت روغن موتور اسپیدی 10w40 ، قیمت روغن بهران پیشتاز 10w40  اشاره نمود.
 
با گران شدن روغن موتور بازار روغن‌های تقلبی داغ می‌شود و مردم ناچارند به سراغ روغن‌های ارزان قیمت بروند، این رویکرد باعث ضرر و زیان مصرف کنندگان می‌شود بنابراین دستگاه‌های نظارتی باید تمام توان خود را برای کنترل بازار و جلوگیری از سوءاستفاده دلالان به کار بگیرند.
چطور ممکن است با وجود تحریم ها به طور مثال روغن موتور مبانول اصل ساخت آلمان در سایت دیجی کالا موجود باشد. این موضوع کمی دور از ذهن است.